3. Koran

Opowieść o Aleksandrze (a raczej jej pewne motywy) pojawia się w surze XVIII Koranu, zwanej Al-Kahf (“Grota”). Opowieść o Aleksandrze/ Dhul-Qarnaynie zaczyna się w wersie 83 i poprzedzona jest narracją o sprawiedliwych w jaskini (uśpionych na 309 lat, by doczekali nadejścia powszechnej wiary w Allaha) oraz o Mojżeszu. Ujęte jest to wszystko w ramę pytań (zadanych Mahometowi) i odpowiedzi (które uzyskał w natchnieniu boskim, ale po dłuższym oczekiwaniu).

Historii postaci, którą można uznać za wariant Aleksandra, dotyczy tylko część sury. Dhul-Qarnayn (“Dwurogi”, imię ewidentnie związane z wizją Aleksandra w “Księdze Daniela”) otrzymuje od Allaha posłannictwo, a raczej – możliwość: możliwość podboju świata i/lub przewędrowania świata całego. Tekst, skondensowany i krótki, zawiera aluzje do wędrówki Aleksandra na koniec świata, ale skupia się przede wszystkim na jednym epizodzie: na narracji o Gogu i Magogu.

Najwyraźniej jest to dobra okazja, żeby powiedzieć parę słów na temat tego motywu. Krzyżują się tu dwie opowieści. Pierwsza – to opowieść o Wrotach Aleksandra i o zamknięciu za nimi nieczystych ludów, które zagrażały pokojowi w regionie. Druga, dołączona do niej – to wywodząca się z wizji proroka Ezechiela (Ez. 38-39) idea Goga i Magoga (a raczej, żeby być precyzyjną,  גּוֹג וּמָגוֹג , ‘Goga z kraju Magog’), apokaliptycznych przeciwników Bożego porządku. Gog i Magog część swojej kariery w okołaleksandrowej literaturze muszą zawdzięczać temu, że pojawili się, jako zapowiedzi końca świata, w Janowej “Apokalipsie” (20:7-10). W momencie, kiedy imiona Goga i Magoga włączono do listy ludów nieczystych zamkniętych za Wrotami Aleksandra, narracji o Wrotach nadany został wyraźnie apokaliptyczny charakter: Aleksander zamknął za swoją bramą ludy potworów, a kiedy one stamtąd wylezą – będzie koniec świata.

Ale wracając do Koranu. Opowieść o Wrotach, za którym Dhul-Qarnayn zamyka Goga i Magoga, ma tu wyraźnie umoralniający, ale i apokaliptyczny charakter. Dhul-Qarnayn odmawia przyjęcia poddaństwa ludów, na prośbę których zamyka Goga z Magogiem: misja dana od Allaha jest dla niego cenniejszą nagrodą. Opowieść ta zostaje w końcowej części sury wykorzystana jako zachęta do zaufania Allahowi. Jednocześnie mowa jest o tym, że na końcu świata – podobnie jak w zachodnich wersjach “Romansu” – Gog i Magog uwolnią się ze swego więzienia i zza wykutej między górami bramy, by siać zniszczenie na całym świecie.

Warto jeszcze chyba na koniec dorzucić, że Dhul-Qarnayn budzi dziś w świecie islamskim kontrowersje: wcześniejsza egzegeza dość powszechnie utożsamiała go z Aleksandrem, ale dziś teologia islamska wolałaby widzieć w nim kogo innego, może Cyrusa Wielkiego – a to ze względu na fakt, że Aleksander był poganinem. Nie wiem, jak w teologii, ale na gruncie filologicznym trudno mieć jakiekolwiek wątpliwości, że mamy tu do czynienia z trawestacją legendy o Aleksandrze.

#52shadesofAlexander

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s